Terapia logopedyczna

 

ĆWICZENIA USPRAWNIAJĄCE NARZĄDY ARTYKULACYJNE

Warunkiem prawidłowego wymawiania wszystkich głosek jest m.in. sprawne działanie narządów mowy. Realizacja każdej głoski wymaga innego układu artykulacyjnego i innej pracy mięśni. Dlatego też narządy mowy trzeba ćwiczyć.

Ćwiczenia narządów artykulacyjnych mają na celu wypracowanie zręcznych i celowych ruchów języka, warg i podniebienia. Dziecko musi mieć wyczucie danego ruchu i położenia poszczególnych narządów mowy.

1.Ćwiczenia usprawniające  język:

·       Dotykanie językiem poszczególnych zębów ,, liczenie zębów’’ na górze i na dole
·       „Głaskanie podniebienia” czubkiem języka, jama ustna szeroko otwarta.
·        Wysuwanie języka z ust, język szeroki i wąski
·       Kierowanie języka w kąciki ust: w prawo i w lewo przy szeroko otwartych ustach
·       Unoszenie języka na wargę górną- język szeroki i wąski
·       Unoszenie języka za górne zęby i cofanie go do podniebienia miękkiego
·       Wypychanie policzków językiem od wewnątrz na zmianę raz z prawej, raz z lewej strony
·       Kląskanie językiem
·       Zwijanie języka w rurkę
·       Zwijanie języka w rurkę i wydmuchiwanie powietrza przez rurkę
·       ,, Malowanie językiem policzków’’ od wewnątrz
·       ,,Malowanie językiem zębów’’ na górze i na dole
·       ,,Śliweczka’’- przy zamkniętych ustach przesuwanie języka wokół ust, wykonując kółka

2.Ćwiczenia usprawniające  wargi
·       Szerokie otwieranie i zamykanie ust
·       Wymawianie na przemian „ a-o” przy maksymalnym oddaleniu od siebie wargi górnej i dolnej.
·       Oddalanie od siebie kącików ust – wymawianie „ iii”.
·       Zbliżanie do siebie kącików ust – wymawianie „ uuu”.
·       Naprzemienne wymawianie „ i – u”.
·       Cmokanie.
·       Parskanie/wprawianie warg w drganie/.
·       Masaż warg zębami ( górnymi dolnej wargi i odwrotnie)- grabimy wargi.
·       Dolną wargą zasłonić dolne zęby, a górną –górne zęby
·       Dmuchanie przez złączone wargi na płomień świecy, na watkę lub piłkę pingpongową.
·       Układanie ust jak przy wymowie samogłosek ustnych, z wyraźną, przesadną artykulacją warg, np. w kolejności: a-i-o-u-y-e, u-a-i-o-e-y, o-a-y-i-u, e-y-i-o-a-u, u-i-y-a-o.
·       Wymowa samogłosek w parach: a-i, a-u, i-a, u-o, o-i, u-i, a-o, e-o itp.
·       Wysuwanie warg w „ ryjek”, cofanie w „ uśmiech”.
·       Wysuwanie warg w przód, następnie przesuwanie warg w prawo, w lewo.

 

3.Ćwiczenia usprawniające podniebienie miękkie:
·       Wywołanie ziewania przy nisko opuszczonej szczęce dolnej.
·       „Chrapanie” na wdechu i wydechu.
·       Głębokie oddychanie przez usta przy zatkanym nosie i odwrotnie.
·       Wymawianie połączeń głosek tylnojęzykowych zwartych z samogłoskami, np. ga, go, ge, gu, gy, gi, gą, gę, ka, ko, ke, ky, ki, ku, ak, ok, ek, ik, yk, uk…
·       Wypowiadanie sylab /jak wyżej/ i logatomów: aga, ogo, ugu, eke, yky, ygy, iki, igi, ogo, egę itp.

 

Ćwiczenia usprawniające narządy artykulacyjne powinny być wykonywane przy kontroli wzrokowej – przed lustrem. Większość ćwiczeń wymaga wielokrotnego powtarzania, więc konieczne jest stosowanie metod zabawowych podczas ćwiczeń. 

Mówienie jest nierozłącznie związane z oddychaniem. Inny jest sposób oddychania wtedy, gdy milczymy, a inny, gdy mówimy.

 

ĆWICZENIA ODDECHOWE

Poprawiają wydolność oddechową, sprzyjają wydłużaniu fazy wydechowej, co powoduje poprawę jakości mowy. Ćwiczenia prowadzone są najczęściej w formie zabawowej, przy wykorzystaniu różnych środków, np. piórek, piłeczek, wody mydlanej, chrupek, wiatraczków, dmuchajek,  itp.
 

Zabawy ( ćwiczenia )fonacyjne:
·        udajemy odgłos szumiącego wiatru: szszszszszszszszszszsz
·        syczącego węża: ssssssssssssssssssssss
·        chuchamy na zmarznięte rączki: chuuu chuuu chuuu
·        zabawa w ruszającą ciuchcię: tttt tttt tttt tttt tttt
·       studzimy gorącą herbatkę: ffffffffffffff
·        zabawa w echo - powtarzanie samogłosek
·         naśladujemy odgłosy zwierząt, przedmiotów, maszyn, narzędzi, instrumentów.

 

ĆWICZENIA SŁUCHOWE

Stanowią one bardzo ważną grupę ćwiczeń logopedycznych, ponieważ często opóźnienia czy zaburzenia rozwoju mowy pojawiają się na skutek opóźnień rozwoju słuchu fonemowego/ tzw. słuchu mownego/. Stymulując funkcje słuchowe przyczyniamy się do rozwoju mowy dziecka. Gorąco zachęcam

Ćwiczenia słuchowe - Przykłady dla dzieci młodszych:

1.„Co słyszę?” – dzieci siedzą z zamkniętymi oczami i nasłuchują, rozpoznają odgłosy dochodzące z sąsiedztwa, ulicy.

2.„Zgadnij, co wydało dźwięk?” – uderzanie pałeczką w szkło, fajans, metal, kamień, drewno itp. Toczenie różnych przedmiotów po podłodze / np. piłki, kasztana, kamienia/, rozpoznawanie odgłosu przez dzieci.

4.Uderzanie o siebie klockami, łyżeczkami, garnuszkami; uderzanie łyżeczką o pustą szklankę, o szklankę z wodą, klaskanie, darcie papieru, gniecenie papieru, przelewanie wody (z wysokości, z niska), drapanie po szkle, papierze, stole.

5.Rozpoznawanie głosu, szmeru, źródła dźwięku – miejsca, kierunku, odległości, ilości dźwięków (dużo- mało), głośności ( cicho – głośno).

6.Szukanie ukrytego zegarka, radia, dzwoniącego budzika.

7.Rozróżnianie i naśladowanie głosów zwierząt: kota, psa, krowy, kury, koguta, kaczki, gęsi itp.

8.Rozróżnianie odgłosów pojazdów: samochodu, pociągu, motoru, traktora itp.

9. Rozpoznawanie po dźwięku różnych urządzeń domowych, np. odkurzacz, mikser, suszarka, pralka itp.

 

ĆWICZENIA SŁUCHOWE

Przykłady dla dzieci starszych:

1.Wyróżnianie wyrazów w zdaniu. ( stawiamy tyle klocków, rysujemy tyle kółeczek, klaszczemy tyle razy ile słów słyszy dziecko w wypowiadanym zdaniu).

2.Wydzielanie sylab w wyrazach poprzez wystukiwanie sylab, wyklaskiwanie, badanie ile razy opadnie żuchwa / na ręce/ przy wybrzmiewaniu sylab.

3.Nazywanie obrazków – dziecko kończy wyraz po pierwszej sylabie wypowiedzianej przez logopedę, rodzica, a potem odwrotnie – dziecko zaczyna. Np. rodzic ko-   dziecko  -szula, sa- kończy dziecko  -molot

5.Wyszukiwanie imion dwu- i trzysylabowych.

6.Wyszukiwanie słów z podaną sylabą.

7. Wyszukiwanie wyrazów lub przedmiotów na obrazkach czy w otoczeniu, których nazwy zaczynają się na określoną sylabę, np. „ko” – koszula, koszyk, kotek,

- wyszukiwanie wyrazów lub przedmiotów na obrazkach czy w otoczeniu, których nazwy kończą się lub zaczynają na określoną głoskę,

8.Rozpoznawanie określonej sylaby w rozsypance sylabowej, np. ba, pa, ta, da, la, ra. Kiedy dziecko usłyszy zadaną sylabę klaszcze.

9.Wyszukiwanie imion rozpoczynających się od samogłoski, następnie od podanej spółgłoski.

10.Wydzielanie spółgłosek nagłosowych przez przedłużanie nagłosu, np. ssssamolot, szszszafa.  Co słyszysz na początku słowa?

11.Wydzielanie spółgłoski wygłosowej,  jaką głoskę słyszysz na końcu słowa ? np. lasssss

12. Dzielenie wyrazu na głoski (dziecko może układać np. patyczki – tyle patyczków, ile głosek w wyrazie)

13.Ćwiczenia z paronimami –obrazki : bułka – półka, domek –Tomek, koza – kosa itp. Różnica tej głoski powoduje zmianę znaczenia wyrazu.

14.Rozróżnianie mowy prawidłowej od nieprawidłowej np. sanki – szanki, szafa – safa, kawa – tawa itp. Dziecko musi określić kiedy dorosły mówi dobrze, a kiedy źle.

15. słuchanie bajek, opowiadań ,

 16. Rozmawianie z dzieckiem o przeczytanych fragmentach książki, sprawdzanie rozumienia, wyjaśnianie nieznanych słów, pojęć,

17. Opowiadanie treści obrazków (historyjek obrazkowych), oglądanych bajek oraz różnych zdarzeń, relacjonowanie własnych przeżyć,

18. Zabawy twórcze, np. tworzenie własnego opowiadania związanego z jakimś przedmiotem, obrazkiem; wymyślanie innego zakończenia czytanej bajki,

19. rozbudowywanie zdań poprzez dodawanie wyrazów, np. Ania idzie. Ania idzie do szkoły. Mała Ania idzie do szkoły.

 20. wspólne recytowanie wierszyków Jana Brzechwy czy Juliana Tuwima (istotne jest by wierszyki odznaczały się rytmem i zawierały rymy ułatwiające powtarzanie wersów z pamięci) - dorosły czyta jeden wers, dziecko powtarza, 

21.uczenie się na pamięć choćby bardzo krótkich piosenek lub wierszyków, rymowanek, także fragmentów prozy,,

22. rozwiązywanie zagadek,

23. liczenie zdań w wysłuchanym opowiadaniu, liczenie wyrazów w wysłuchanym zdaniu (dziecko może układać np. patyczki – tyle patyczków, ile zdań w tekście albo tyle patyczków, ile wyrazów w zdaniu),

24. układanie zdań o określonej liczbie wyrazów (np. kładziemy 3 patyczki – dziecko ma ułożyć zdanie z 3 wyrazami),

 25. dokańczanie zdań poprzez dokładanie wyrazów do zdania rozpoczętego przez inną osobę (np. „Mama idzie do pracy, a dziecko do …”),

26. zabawa „Jakie to zdanie”, np.: „Dzisiaj stop mamy stop ładną stop pogodę.” lub „Kaindianin kadzisiaj kaasi kanie kaspotka.” ,

27. zabawa „Jaki to wyraz?” – dorosły wypowiada sylabami wyraz, dziecko ma za zadanie powiedzieć cały wyraz; można wykorzystać obrazki dla młodszych dzieci

28. zagadki „Jaki to może być wyraz?”, np.: - zaczyna się na „m” i jest do picia (mleko), - zaczyna się na „s” i stoi w pokoju ma cztery nogi (stół), - zaczyna się na „m” i ma 4 głoski,

29. zabawa „Kto powie ostatni?” – dzieci mają wyszukać słowa np. na głoskę „k” – wygrywa ten, kto ostatni wymyśli wyraz,

30. dorosły wymawia kolejne głoski, a dziecko odgaduje, jaki to wyraz,

31 „łańcuch wyrazów” – wypowiadanie kolejno wyrazów, tak aby każdy następny wyraz zaczynał się głoską taką, jaką kończy się poprzedni, np.: płaszcz – czajnik – kolano – okno,

32. zabawa „Kot prezydenta” (wymyślanie przeróżnych określeń na daną głoskę dot. kota, np. na głoskę „b”: „Kot prezydenta jest biały, blady, bezlitosny, bezkrytyczny, bestią” itp.)

Rodzicu,
Praca w formie  zabawy to przyjemnie spędzony czas, a zabawa podszyta pochwałami sprawi przyjemność dziecku, i zbuduje mu w głowie pozytywną samoocenę, która z całą pewnością zaprocentuje w dorosłym życiu.

                                                                             

     Logopeda: Beata Kacprzak